Bijna was het niet zover gekomen. Niet alleen had het toenmalige college in de jaren ‘20 van de vorige eeuw er niet veel oren naar, het college van nu (2026) had in 2025 bijna de verbouwplannen voor het Besterd plein goedgekeurd – waardoor er in 2026 geen kermis had kunnen staan wegens werkzaamheden.
Korte geschiedenis van het Besterdplein:
Het plein kreeg zijn naam in het jaar 1900, als onderdeel van de Besterd als nieuwe arbeiderswijk. Onderdeel van het toenmalige plein waren bomen en een kiosk midden op het plein, deze kiosk verdween in 1955. Aan het plein lag ook een grote kerk, in 1900 nieuw, maar in 1975 afgebroken. Vanaf 1910 werden er op de markt wekelijks groenten verkocht, vanaf 1912 werden er ook overige waren verkocht op de weekmarkt op het Besterdplein. Het kenmerkende transformatorhuisje staat er sinds 1922.
Het plein kende al snel een sociale functie, in 1901 stond er al eens een groot circus en in de kiosk werden concerten georganiseerd door de buurtvereniging.
(Besterdplein in 1915 – Regionaal Archief Tilburg)
Eerste pogingen:
Rondom het plein kwamen steeds meer winkels te zitten en een nieuw opgerichte buurtvereniging had grootse plannen: de jaarlijkse kermis moest voortaan ook op het Besterd plein gevierd gaan worden.
In 1920 vergaderde de Tilburgse gemeenteraad over de herinvoering van de kermis na de oorlogsjaren en na de Spaanse griep pandemie. Hoewel Nederland tijdens de eerste wereldoorlog neutraal wist te blijven, was Tilburg een stad nabij de Belgische grens die wel paraat bleef. Daarnaast kwamen er in die tijd veel vluchtelingen uit het zwaar getroffen België naar onze stad. Er was dan ook een aantal jaar geen mogelijkheid tot het vieren van de kermis. Meteen na de oorlog brak de Spaanse griep pandemie uit en dus was er ook in 1919 nog geen kermis vanwege besmettingsgevaar.
De buurtvereniging diende in het voorjaar van 1920 een verzoek in om de kermis ook op het Besterdplein te mogen houden:
“Door de Vereniging Besterd’s Belang is aan den Raad in overweging gegeven, om bij het eventueel doorgaan der Tilburgsche kermis, te dier gelegenheid het Besterdplein in aanmerking te doen komen als staanplaats voor draaimolens, tenten, kramen of anderszins, als zoude daarvoor volgens haar inzien de gemeenschap hiermede gebaat zijn en resp. gegadigden daarvan succes verzekerd.”
De aanhouder wint?
De gemeente had er nog geen oren naar. De discussies gingen in de eerste plaats of de kermis weer moest doorgaan en of daar dan ook alcohol geschonken mocht worden. De ervaringen van net voor de oorlog waren immers niet zo best met de vechtlustige dronkenlappen.
Een paar jaar later is er veel gebeurd met de Tilburgse kermis: in 1921 ging hij niet door, in 1922 wel, maar voor 1923 werd de kermis verkort naar 5 dagen – en nog steeds een alcoholverbod – en dus berichtte de krant over het nieuws vanuit de Besterd:
“De Vereeniging Besterd’s Belang heeft een adres aan den Raad gericht waar zij zegt: dat door inkrimping der Tilburgsche Kermis tot vijf dagen, die dagen speciaal bestemd voor de kinderen zijn vervallen, dat dientengevolge de ouders zich verplicht gevoelen op deze drukke dagen, de kermis met hunne kinderen te bezoeken, dat het zeer gewenscht zou zijn, met het oog op het gevaar in deze enorme samenloop van menschen, vooral voor de kleinere kinderen hierin verandering te brengen, Redenen waarom zij beleefd verzoekt, het daarheen te willen leiden, dat buiten het tegenwoordig kermisterrein b.v. voor het Noordelijk stadsgedeelte, met name het Besterdplein, gelegenheid zal worden gegeven, voor de kleinere kinderen van de kermispret te genieten door hier te plaatsen een carrousel met eenige kramen.“
Een voorstel om op het Besterdplein een kinderkermis te organiseren, omdat het op de andere pleinen (Heuvel, Piusplein, Willemsplein) veel te druk zou zijn voor de jeugdige bezoekertjes. De gemeenteraad wees het voorstel af, omdat ze bang waren dat de totale opbrengst van de kermis zou dalen als er meer attracties toegelaten zouden worden en er dus minder geld geboden zou worden voor een staanplaats door grotere concurrentie tussen de exploitanten.
Dit herhaalde zich weer in 1925, waarop de raad de Vereniging Besterd’s Belang op de uitspraak uit 1923 wees en er verder niet over in discussie wilde.
Eindelijk!
In het voorjaar van 1926 verteld de Tilburgsche Courant ons dat de kermisexploitanten tijdens hun jaarvergadering besluiten om de steun uit te spreken voor uitbreiding van de Tilburgse kermis met het Besterdplein.
Naast de buurtvereniging, begon nu ook de nieuwe winkeliersvereniging zich uit te spreken voor uitbreiding van de kermis en zo werd een nieuw verzoek ingediend, maar stond de buurtvereniging een stuk sterker qua argumenten en steun vanuit de ondernemers aan het plein en de kermisexploitanten.
De raadsvergaderingen werden ook in die tijd al genotuleerd en daaruit blijkt dat de vergadering een pittige was.
“DE VOORZITTER gelooft niet, dat de Besterd bewoners zoo erg naar een kermisverlangen dat een decentralisatie moet plaats vinden.
De heer SMULDERS, R.K.S.P., komt er tegen op, dat de voorzitter het doet voorkomen alsof de voorstanders van kermis menschen zijn van mindere ontwikkeling.
DE VOORZITTER zegt zulks niet beweerd te hebben, doch hij heeft het bejammerd dat in de tegenwoordige tijd de menschen nog met een kermis moeten bezig gehouden worden.”
Uiteindelijk haalt het verzoek het, met 17 stemmen voor en 14 tegen.
De eerste opstelling op het Besterdplein in 1926 (Regionaal Archief Tilburg)
De eerste kermis:
Feest bij de buurtvereniging en de winkeliersvereniging dus. Ter gelegenheid van die eerste kermis werd zelfs een heuse kermisbijlage gedrukt speciaal voor het Besterdplein. Op de plattegrond zien we enkele familienamen terug die nu – generaties later – nog steeds op de kermis actief zijn: Vermolen, Gigengack, Arens, Giezen, Roels… Er stonden onder meer een hippodrome, een draaimolen, een ponyrijbaan, een aatal eet en snoeprkamen en een ‘zeiljachtcaroussel’ – jammer dat er geen foto’s zijn uit die tijd!
“En zoo zijn wij gekomen aan de groote gebeurtenis van heden. De opening van de eerste kermis op het Beslerdplein.“
Ook dat is niet gekomen zonder werken, en de weg werken ging niet altijd over rozen. Het bestuur bleef getrouw aan de opvattingen en de werkkracht der oprichters, zij waren van de pioniers voor de schoone wijk Besterd. De kermis IS ten slotte veroverd.
De Kermis zal officieel geopend worden op DONDERDAG 2 SEPT., des v.m. 11 uur. Bij deze officieele opening zijn uitgenoodigd het Bestuur van “Tilburg Vooruit” en andere Wijkvereenigingen, waarna gezamelijke rondgang over de Kermis.”
Na afloop van de kermis wijdde de Tilburgse Courant er nog een aantal regels aan:
“De ‘kermis in den Besterd’ is ook een succes geweest. Ze was een prettige verzamelplaats voor de kinderen, in hoofdzaak, en zeker zal de proef dus niet bij dit eene jaar behoeven te blijven.”
En zo geschiedde, sindsdien is het Besterdplein een vast onderdeel van de Tilburgse kermis. In de loop van de tijd werd het lint een geheel en vormt het Besterdplein het noordelijke uiteinde aangesloten middels de Besterdring. Ten tijde van dit schrijven zijn de plannen vanuit de gemeente ook danig aangepast dat het plein zijn positie als markt- en kermisplein voorlopig ook niet kwijt zal raken. Inmiddels het thuis voor de Nostalgische kermis die hier zijn spreekwoordelijke draai heeft gevonden.
We kunnen nog een heel boek volschrijven over de weerstand vanuit de ondernemers rondom het plein – die zo af en toe de kop op steekt, over grote publiekstrekkers tot aan sfeerloos afvoerputje van het kermislint, weer over de opleving ervan – maar wil je meer weten over de Besterd en de herinneringen aan haar kermis? Auteur en voormalig journalist Lauran Wijffels schreef er al eens een boek over: “Achterom is het kermis”, wat in de bibliotheek van onze website terug te lezen is.
Bronnen: Regionaal Archief Tilburg, Tilburgse Courant (Delpher), ‘Achterom is het kermis’ – Lauran Wijffels, eigen collecties